VPN to skrót od Virtual Private Network, czyli wirtualnej sieci prywatnej. W typowej usłudze używanej do wychodzenia do Internetu przez serwer dostawcy działa to tak: urządzenie najpierw zestawia chronione połączenie z serwerem VPN, a dopiero z tego serwera ruch jest przekazywany dalej do witryn i usług.

Najłatwiej wyobrazić to sobie na prostym przykładzie. Otwierasz stronę internetową. Bez VPN połączenie wychodzi zwykłą trasą operatora. Z VPN przeglądarka wysyła ruch do serwera VPN, a witryna zwykle widzi publiczny adres tego serwera zamiast bezpośredniego adresu używanego przez Twoje łącze.

Nie jest to jedyne zastosowanie VPN. W firmach podobny mechanizm może służyć do bezpiecznego dostępu do sieci wewnętrznej. W tym artykule skupiamy się jednak na scenariuszu konsumenckim: urządzenie → serwer VPN → Internet.

Co to jest tunel VPN?

Tunel VPN to chronione połączenie pomiędzy klientem a serwerem VPN. Pakiety przeznaczone dla witryny są przenoszone wewnątrz tego połączenia do serwera VPN. Serwer usuwa warstwę tunelującą i przekazuje ruch do właściwego celu. Odpowiedzi wracają do serwera VPN, a następnie chronionym połączeniem do urządzenia.

Nie oznacza to, że serwer VPN „odszyfrowuje HTTPS”. Jeśli przeglądarka łączy się z witryną przez HTTPS, TLS nadal chroni komunikację aplikacyjną pomiędzy przeglądarką a serwisem docelowym. Tunel VPN i HTTPS działają na innych warstwach i mogą być używane równocześnie.

Co dzieje się po połączeniu z VPN?

Klient zestawia chronione połączenie z serwerem

Klient VPN i serwer ustanawiają połączenie zgodnie z używanym protokołem. Z punktu widzenia użytkownika najważniejszy jest skutek: powstaje chroniony odcinek pomiędzy urządzeniem a serwerem VPN, którym można przesyłać ruch skierowany do tunelu.

System kieruje wybrany ruch do tunelu

Klient VPN zwykle tworzy wirtualny interfejs sieciowy albo korzysta z systemowego mechanizmu o podobnej funkcji. Reguły routingu decydują, które połączenia mają przez niego przechodzić.

Przy pełnym tunelu zamierzeniem jest skierowanie przez VPN większości ruchu internetowego urządzenia. Przy split tunnelingu część aplikacji, adresów lub połączeń jest celowo kierowana poza tunel. To rozróżnienie jest ważne, bo dwie aplikacje na tym samym komputerze mogą wtedy używać różnych publicznych adresów.

Serwer VPN przekazuje ruch dalej

Po odebraniu ruchu serwer VPN wysyła go do usługi docelowej. Dlatego witryna zwykle widzi publiczny adres wyjściowy VPN. Lokalny adres laptopa w sieci domowej może przy tym pozostać bez zmian.

Jeśli chcesz rozdzielić te pojęcia, zobacz poradnik Publiczny IP, prywatny IP i adres resolvera DNS. Samą zmianę adresu widzianego przez serwer możesz sprawdzić na stronie Moje IP.

Co dokładnie chroni VPN?

VPN chroni ruch na odcinku pomiędzy klientem a serwerem VPN, o ile ten ruch został skierowany do tunelu. Po dotarciu do serwera VPN dane muszą zostać przekazane dalej do właściwej usługi.

Dlatego VPN nie zastępuje HTTPS. Jeśli otwierasz witrynę HTTPS, TLS nadal chroni komunikację aż do serwera tej witryny. VPN zabezpiecza inny odcinek: urządzenie–serwer VPN.

Jakie protokoły mogą tworzyć tunel VPN?

Do zestawiania tuneli używa się różnych protokołów. Najczęściej spotkasz między innymi WireGuard, OpenVPN oraz IKEv2/IPsec. Wszystkie mogą służyć do tworzenia chronionego połączenia, ale różnią się konstrukcją, sposobem konfiguracji i zakresem opcji.

  • WireGuard ma niewielki, wyspecjalizowany protokół i z góry określony zestaw mechanizmów kryptograficznych.
  • OpenVPN jest bardziej rozbudowany i pozwala na wiele wariantów konfiguracji oraz transportu.
  • IKEv2/IPsec wykorzystuje IKEv2 do ustanawiania parametrów połączenia, a IPsec do ochrony ruchu IP.

Nazwa protokołu nie mówi jednak, które aplikacje zostały objęte routingiem. To wynika z działającej konfiguracji klienta.

Co zmienia VPN, a czego nie?

VPN zmienia przede wszystkim trasę ruchu objętego tunelem i zwykle publiczny adres widziany przez serwis. Nie usuwa automatycznie danych zapisanych w przeglądarce ani informacji związanych z kontem użytkownika.

Szersze granice tej ochrony opisuje artykuł Co zmienia VPN, a czego nie ukrywa?. Jeżeli interesuje Cię różnica pomiędzy tunelem VPN a pośrednikiem ustawionym tylko dla konkretnej aplikacji, zobacz VPN a proxy — czym różnią się te rozwiązania?.

Jak sprawdzić, czy VPN zmienił połączenie?

Najpierw porównaj publiczny adres IP przed i po połączeniu. Następnie, jeśli chcesz sprawdzić więcej niż sam adres, przejdź do poradnika jak sprawdzić, czy VPN działa albo uruchom pełny test VPN.

Nie ma potrzeby w tym miejscu sprawdzać każdej warstwy osobno. Ważne jest tylko, by nie traktować zmiany jednego adresu jako dowodu, że wszystkie aplikacje i protokoły korzystają z tej samej konfiguracji.

Podsumowanie

VPN tworzy chronione połączenie do serwera pośredniczącego. Pakiety są przenoszone tunelem do tego serwera, a następnie przekazywane dalej do Internetu. To właśnie dlatego witryna zwykle widzi adres wyjściowy serwera VPN.

Ochrona tunelu kończy się na serwerze VPN, a jej zakres zależy od routingu. HTTPS nadal chroni własną warstwę komunikacji do witryny docelowej. To najważniejsze trzy elementy potrzebne do zrozumienia, jak działa VPN.